गित संगितप्रेमीहरुले थाहा पाउनैपर्ने विषय

गित संगितको मर्म नवुझेर हो वा बुझेर पनि वुझ पचाएर केही मानिसहरु गित संगित र यसका अभियन्ताहरुप्रति अवमूल्यन गर्ने र नकारात्मक सोच राख्ने गर्दछन । उनिहरु भन्ने गर्दछन – काम छैन, यि गिताङ्गेहरु, गित बनाएका छन्, गित गाएका छन्, पैसा लुटेका छन । के यथार्थ यही हो त ? हुन सक्छ कसैले गित संगितका नाममा समाजलाई गलत संदेश दियो होला । त्यसैलाइ नजिर बनाएर सवैलाई एउटै भांडोमा राखेर मुल्याङ्कन गर्नृ सरासर गलत हो, अन्याय हो । राम्रोलाई राम्रो र नराम्रोलाई नराम्रो छुट्याएर विवेक प्रयोग गर्नु जरुरी छ । गित संगितको मर्मलाई गहिरिएर बुझ्न सक्यौं भने संसारमा समाज परिवर्तनको अग्रदस्ताको रुपमा गित संगितका अभियन्ताहरुलाई लिने ् गरिन्छ । त्यसैले ऐले मात्र होईन प्राचिन कालदेखी गित संगितको महत्व अग्र स्थानमा रहेको पाईन्छ

। हो, यही गित संगितको निर्माण गर्नु कती कठिन छ भन्ने कुरालाई यो लेख मार्फत प्रष्ट्याउने जमर्को गरिएको छ । भनिन्छ नि‘ प्रसव वेदना केवल आमालाई थाहा हुन्छ विषयबस्तुको छनौट पश्चात सोही विषयमा केन्द्रित रहेर विषयको गाम्भिर्यतालाई आत्मसाथ गरी गितकारद्वारा शव्द निर्माण गर्ने काम हुन्छ । शव्द निर्माण गर्ने क्रममा गितलाई उत्कृष्टता, स्तरियता, सुन्दर, कालजयी, सदावहार, शन्देसमूलक, मनोरन्जनात्मक र मन छुने वनाउनका लागि शव्द चयनमा गितकारलाई निक्कै घोत्लीनुपर्ने, सोचविचार गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसपछी संगितकारद्वारा गितको भाव, मर्म र गाम्भिर्यताअनुसार संगित भर्ने वा लय दिने काम हुन्छ । यसलाई अंग्रेजिमा मेलोडी भनिन्छ । लय हालिसकेपछी संगित संयोजन ( एरेन्जमेन्ट )को काम हुन्छ । जसमा लय र गित अनुसारको वाजाका धुनहरु समिश्रण गरिन्छ । धुन कस्तो राख्ने, कति लामो राख्ने, बाजागाजा के के वजाउने, कती कती वजाउने, कुन स्केलमा वजाउने, कुन तालमा वजाउने भन्ने कुराहरुलाई मिलाउने काम किवोर्ड र कम्प्युटरको सहायतामा गरिन्छ । संगित संयोजन गर्ने काम त्यती सहज छैन यदी गितलाई स्तरियता दिने हो भने । यो कुरा गितकार, संगितकार र संगित संयोजकमा भर पर्दछ । स्तरिय गित संगित बनाउने मनशाय भएका संगितकारलाई बारम्वारको प्रयासपश्चात छिटोमा लगभग एक हप्ता लाग्ने छ राम्रो संगित संयोजन गर्नका लागि । काम चलाउ बनाउने हो भने २ घण्टादेखी १ दिनमा पनि सकिन सक्छ । संगित संयोजन पश्चात धुन अनुसारको वाद्य सामाग्रीहरु बजाएर माईकको सहायताले स्टुडियोमा बाजाको धुन रिकर्ड गरिन्छ । त्यसपछी लय अनुसार गायक गायिकाद्वारा स्वर दिने वा गित गाउने काम गरिन्छ । गायक गायिाकाले गितका शव्दहरुको भाव र मर्मअनुसार फिलिङ्गस् सहित गित गाउनुपर्दछ । स्वर दिने काम पनि त्यती सहज छैन । गितमा प्रयोग भएका शव्दहरुको भाव र मर्मलाई आत्मसाथ गरी फिलिङ्गस््र दिनका लागि निकै मेहनत गर्नुपर्ने हुन्छ । एकपटक होईन, दुई पटक होईन पटक पटक दोहो¥याईरहनु पर्दछ जवसम्म उत्कृष्ट हुंदैन । कहिले अन्तरा मिल्दैन, कहिले स्थायी मिल्दैन, कहिले फिलिङ्गस् आउंदैन, कहिले स्केल हाई हुन्छ, कहिले लो हुन्छ, कहिले शुर र तालमा समस्या आउंछ, कहिले शव्द उच्चारणमा समस्या आउंछ । जसले गर्दा एउटा गित गाउन घण्टौ लाग्ने हुन्छ । गित संगितको अभियानमा लागेको बर्षौं भैसक्दासमेत, निरन्तरको साधनामा लाग्दालाग्दै समेत, तपस्या गर्दागर्दै पनि यती कठिन हुन्छ । यो व्यथा, पिडा गित संगितका अभियन्ताहरुलाई मात्र थाहा हुन्छ । अरुलाई थाहा हुने कुरा पनि भएन । तर थाहा पाउनु भने जरुरी छ । भनिन्छ नि समुन्द्रको गहिराइ थाहा पाउन समुन्द्रको पिंधमै पुग्नुपर्दछ । सतहिको अनुमान गलत हुन्छ । गितलाई सुन्दर र उत्कृष्ट बनाउनका लागि कोरसहरुद्वारा संगितकारको निर्देशनअनुसार गितको प्रकृतिलाई हेरेर आवश्यकताअनुसार गितका केही अंशहरु दोहो¥याउनुपर्ने पनि हुन सक्छ । त्यसपछी धुन अनुसारको रेकर्ड गरिएको वाजा र सोही अनुसारको गायक गायिकाको स्वरलाई समायोजन गरीन्छ । यसलाई मिक्सीङ भनिन्छ । मिक्सीङपश्चात बल्ल गितले परिपक्वता प्राप्त गर्दछ । यसरी अडियोको काम सम्पन्न गरिन्छ ।

अडियोको काम सकिएपश्चात अडियो अनुुसारको भिडियो निर्माण गर्ने काम गरिन्छ । यसका लागि निर्देशकद्वारा गितका शब्दअनुुसारको कथा तयार गरिन्छ । त्यसपछी कथावस्तु अनुसार गितको प्रकृति, भाव र मर्मलाई आत्मसाथ गरेर अभिनय गर्न सक्ने मोडल कलाकारहरुको चयन गरिन्छ र छायांकनका लागि उपयुक्त स्थानमा गएर छायांकनको काम गरिन्छ । छायांकनमा नेपालको प्राकृतिक सुन्दरतालाई पनि पृष्ठभूमिमा देखाईने गरिन्छ । गितले मागेअनुुसार ऐतिहासिक, धार्मिक, पुरातात्विक, सांस्कृतिक धरोहरहरुलाई समेत छायांकनमा देखाएर गित संगितका अभियन्ताहरुले देशको संस्कृति संरक्षणमा समेत एउटा ईंटा थप्ने काम गरेका छन् । त्यती मात्र होईन नेपाली परिवेश, जिवनशैली, जिवनपद्धती र समाजको समेत छायांकनमा चित्रण गर्ने गरिएको छ । छायांकनको क्रममा अडियो गरिएको गितलाई स्पिकरद्वारा बजाईन्छ र गितको बोलअनुसार निर्देशकको निर्देशनबमोजिम गायक गायिका र मोडलहरुद्वारा अभिनय गर्ने काम हुन्छ । गितको प्रकृतिअनुसार लिप्सीङको काम हुन्छ । नृत्य गरिन्छ । यी सवै क्रियाकलापहरु क्यामेरामेन ( छायांकार )द्वारा क्यामेरामा कैद गरिन्छ । छायांकनको काम सुरु हुनुभन्दा अगाडी मोडल लगायत सवै कलाकारहरुको अनुहारमा चमक ल्याउनका लागि मेकअपमेनद्वारा मेकअप गरिन्छ । चर्को घाम, हावा, धुलो मैलोले मेकअप विगार्ने हुंदा छायांकनको विचविचमा सवै कलाकारको मेकअप गरिन्छ । छायांकनमा मुवाईल अभिनय नृत्यका लागि आवश्यकताअनुुसार ट्रली र क्रेनको प्रयोग गरिन्छ । अचेल ड्रोनको पनि प्रयोग गर्न थालिएको छ । त्यसैगरी लाईटमेनद्वारा रिफ्लेक्टरको सहायताले नृत्य र अभिनयलाई चमक दिने काम गरिन्छ । यसरी छायांकनको काम पुरा गरिन्छ । अन्य कामजस्तै यो काम पनि सहज छैन । अझ यो त आउटडोर काम भएकाले अरु कामको तुलनामा झनै कठिन हुन्छ । टण्टलापुर घाम, धुलो, मैलो वातावरणमा वारम्वारको क्यामरा, याक्सन, कट भन्दा भन्दै एकातिर निर्देशक थकित भएका हुन्छन भने अर्कोतिर अभिनयकर्ता मोडल कलाकारहरु लगायत संलग्न सवै प्राविधिकहरु दिनभरीको छायांकनको कामले थकित हुन पुग्छन । यहांसम्म कि छायांकनमा भोक र तिर्खाको समेत प्रवाह हुंदैन । त्यतीमात्र होईन कहिलेकाहीं दुई तिन चरणमा र अलग अलग स्थानमा छायांकन गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि हुन्छ ।

दिनभर÷दिनभर लगाएर ठूलो मेहनतकासाथ तयार गरिएको भिडियोलाई स्टुडियोमा ल्याईन्छ र कम्प्युटरद्वारा आवश्यक भिडियोलाई मात्र राखेर अरुलाई कांटछांट गरिन्छ । त्यसपछी आबश्यकताअनुसार कलर करेक्सन गरिन्छ र भिडियोलाई कलरफूल बनाएर सुन्दरता प्रदान गरिन्छ । यो काम ईडिटर र सह–ईडिटरमार्फत हुन्छ । यसरी गितले परिपक्व रुप धारण गरेपछी संदेश प्रवाहका लागि सामाजिक संजालमार्फत प्रचारप्रसार गरिन्छ ।