फांसिमा चढ्नु अघी हजुरआमाको कान टोक्ने नाती

हरेक वालवालिकाहरुको पहिलो पाठशाला भनेको घर हो भने पहिलो शिक्षक भनेको आमा वावु वा घरका अन्य परिवार हुन । त्यसैले उसले आमा वावु वा घरका परिवारले जस्तो सिकायो, जे सिकायो त्यस्तै सिक्छ् । छोराछोरीलाई कस्तो बनाउने  भन्ने कुरा आमा वावुमा भर पर्दछ । आमा वावुुले बुझ्नु पर्ने कुरा के हो भने स–साना वालवालिका भनेका हिलो माटोजस्ता हुन । जसरी हिलो माटोवाट आफुले चाहेजस्तो सामान बनाउन सकिन्छ तर त्यही माटो सारो भैसकेपछी आफुले चाहेको सामान निर्माण गर्न सकिंदैन । बालबालिका पनि त्यस्तै हुन । सानो उमेरमा जस्तो बनाउन चाह्यो त्यस्तै बनाउन सकिन्छ । ठूलो भएपछी बनाउन खोज्छु भन्यो भने सम्भव हुंदैन । त्यसर्थ छोराछोरीलाई सु–संस्कृत बनाउन वा राम्रो संस्कार दिने कामको सुरुआत घरवाट नै गर्नुपर्दछ । असल आदत, असल वानी ब्यहोरा, असल अनुशासनयुक्त छोराछोरी बनाउने कामको जिम्म आमा वावुकै कांधमा रहेको हुंदा सानै उमेरदेखी आफ्ना बालबलिकालाई यि कुराहरु सिकाउनु जरुरी छ । केही आमा वावुहरुलाई छोराछोरीहरुले राम्रो पढिदिए पुग्छ । अरु सवै कुरा छुट । बानी ब्यहोरा, आदत, अनुशासन जेसुकै होस । छोरो विद्यालयमा प्रथम भैदिए पुग्यो । यो सरासर गलत वुझाई हो । पढाई र संस्कार अलग अलग विषय भएता पनि एक अर्काका परिपुरक हुन । यि दुवैको अन्तरसम्वन्ध नङ र मासुको जस्तै हुनुपर्दछ । यदी पढाई र संस्कारलाई एकैसाथ लान सकिएन भने भविष्यमा छोराछोरी चरित्रहिन, अनुशासनहिन मुर्ख विद्धान बन्न जान्छन । उच्च डिग्री त हांसिल गर्लान तर अनुशासन भएन, सु–संस्कृत भएन भने उ न परिवारका लागि काम लाग्ने हुन्छ न समाजका लागि न त राष्ट्रका लागि । त्यती मात्र होईन उसको आफ्नै जिवनका लागि पनि त्यो अराजक प्रवृती घातक बन्न जान्छ । पढेलेखेका कारण कुरा ठुला ठूला गर्न सक्ला । राष्ट्रिय, अन्र्तराष्ट्रिय सवालको विषयमा गुड्डी हांक्न सक्ला । अरुलाई राम्रा उपदेश दिन सक्ला तर उसको अनुशासनहिन, अराजक प्रवृतीका कारण उस्तै प्रवृतीका वाहेक उसलाई पत्याउने  कोही हुंदैनन् । उसमा निहित घमण्डले उसले अरु कसैलाई मान्छे ठान्दैन । मान्छे गन्दैन । उसलाई समाज चाहिंदैन । नातागोता चाहिंदैन । बावु आमा, दाजुभाई, आफन्त कोही चाहिंदैन । उ कसैसंग झुक्न चाहंदैन । कसैलाई मान सम्मान गर्न आवश्यक ठान्दैन तर उ आफुचाहीं अरुवाट सम्मानित हुने तिव्र ईच्छा राख्दछ । विस्तारै उ विकृती, विसंगती तर्फ उन्मुख हुंदै जान्छ र जिवन बर्बादीतीर धकेल्छ । त्यसपछी उ आफु त पिडित हुन्छ नै आफ्ना परिवार, नातागोता, आफन्त समेत सवैलाई पिडित बनाउंछ । 

त्यसर्थ छोराछोरीको यो अवस्था आउन नदिनका लागि कलिलै उमेरदेखी पढाईसंगै राम्रो संस्कार सिकाउनुपर्छ ।  विग्रीसकेपछी पछुताउनुको कुनै अर्थ रहंदैन । यसका लागि छोराछोरीलाई माया गर्ने नाममा चाहिनेभन्दा वढी पुलपुल्याएर राख्नु उचित हुंदैन । आवश्यक मात्रामा मात्र माया दिनुपर्छ । खान दिने कुरामा, लाउन दिने कुरामा कन्जुस्याईं गर्नुहुंदैन । फेरी कडा गर्ने नाममा अनावश्यक आक्रोसमा आएर जान अन्जानमा भएका सानातिना गल्ती कमजोरीमा पनि गालीगलौज गर्ने, कुटपिट गर्ने गर्नुहुंदैन । कलिलो उमेरका बालबालिकालाई शारिरीक, मानसिक चोट पु¥याउनु हुंदैन । जसले गर्दा मनोरोगको सिकार बन्न सक्छन । यदी जानीजानी गल्ती ग¥यो, अनुशासनहिन भयो, बानीब्यहोरा, आदत खराव हुन थाल्यो भने गाली गरेर होईन, पिटेर होईन, फकाएर सम्झाउने गर्नुपर्दछ । फेरी पनि मानेन भने बारम्वार फकाएर संझाउनु पर्दछ । यती गर्दा पक्कै मान्छ । केटाकेटी हो कथंकदाचित मानेन भने सामान्य ढंगले गाली गरेजस्तो गर्नुपर्दछ त्यो पनि नरम भाषामा । त्यसपछी पक्कै मान्छ । यसमा कुनै संका छैन । यो वालमनोवैज्ञानिकहरुले पुष्टी गरेको कुरा हो । बालबालिकालाई सानोतिनो गल्तीमा पनि गालीगलौज गर्ने र पिटेर तह लगाउन खोजियो भने उ झन जव्वर बन्न पुग्छ । नमान्ने, अटेरी हुन जान्छ । मलाई खुवै गरे कुट्ने त हो नी भन्ने बुझाई हुन्छ र गल्ती गर्न नडराउने हुन्छ । त्यसर्थ बच्चालाई फकाएर सही मार्गमा लगाउने कोशिस गर्नुपर्दछ । 

बालबालिकालाई फकाएर काम लगाउने सन्दर्भमा बालमनोविज्ञानले यस्तो भन्छ —बच्चा खेलिरहेको छ । खाना पाक्यो । आमाले खाना बोलाईन । खेल्नमा ध्यान गैरहेकोले आमाले भनेको नसुनेझैं ग¥यो र खेलिरह्यो । हो, यो अवस्थामा बच्चालाई भनेको मानेन भनेर आक्रोशमा आएर गाली गर्दै लछार्दै खेल्ने सामान फलिदिएर भान्सामा लाने प्रवृती एकदम गलत हो । यो तरिकाले बच्चा नमान्न पनि सक्छ । यो भन्दा बच्चालाई फकाएर ‘ बाबु खाना खान हिंड । खाना खाएपछी फेरी खेलौला । म पनि तिमिसंगै खेलौंला नि भनेर फकायो भने फुरुक्क पर्छ र खाना खान जान्छ । यस्तो कुरामा बाबु आमाले एकदमै विचार गर्नु जरुरी हुन्छ । तर ऐलेका प्रायः आमा बाबुहरुमा बच्चालाई हप्काएर गाली गरेर, कुटेर तह लगाउने गलत प्रवृतीले घर गरेको छ । 

आमावावुले अर्को ध्यान दिनैपर्ने कुरा — बच्चाले गलत क्रियाकलापहरु ग¥यो, खराव, अनुशासनहिन आचरण देखायो भने उसलाई प्रोत्साहन दिने होईन, तुरुन्तै नियन्त्रण गर्नुपर्दछ वा रोक्नुपर्दछ । केही आमा वावुहरु छोराछोरिहरुले गलत क्रियाकलापहरु गरे भने त्यसलाई रोक्नुको साटो हांसेर थप हौसल्ला दिईरहेका हुन्छन् । जसका कारण उ पछी अनुशासनहिन, अराजक बन्न पुग्छ । यस सन्दर्भलाई पुष्टी गर्ने एउटा घटना यहां राख्न चाहन्छु – एउटा गाउंमा ठूलो महामारी आउंछ । महामारिले गाउं नै सोतर बनाउंछ र धेरै मानिसहरुले ज्यान गुमाउंछन । एउटी हजुरआमा र नाती बांचेका हुन्छन । पढ्ने उमेर भएपछी नाती विद्यालय जान थाल्छ । विद्यालय गएको पहिलो दिनमै साथिको सिसाकलम चोरेर ल्याउंछ र हजुरआमालाई चोरेर ल्याएको कुरा बताउंछ । हजुरआमा खुसी हुन्छिन र स्यावासी दिन्छीन । भोलिपल्ट कपी चोरेर ल्याउंछ । हजुरआमा फेरी पनि खुसी हुन्छीन र स्यावासी दिन्छीन । यवम रितले उसले दैनिकजसो किताव, कलम, कापी लगायत साथीको पैसा समेत चोर्न थाल्छ । पछी साथीभाई र शिक्षकहरुले थाहा पाउंछन र विद्यालयवाटै निष्काशित गर्छन । यद्यपी चोर्ने क्रम रोकिंदैन । चोरी गर्दा गर्दा उ देशकै नामुद चोर बन्न जान्छ र एकदिन समातिन्छ । उसलाई जेलमा राखिन्छ र देशको कानून बमोजिम मुद्दा चलाईन्छ । अन्तिममा फैसला हुन्छ र अदालतले उसलाई मृत्युदण्डको सजाएं सुनाउंछ । त्यतीवेलासम्म हजुरआमा हिंडडुल गर्न नसक्ने अत्यन्तै वृद्ध अवस्थामा पुगेकी हुन्छीन । फांसीमा चढाउनुअघी उसलाई अन्तिम ईच्छा सोधिन्छ । उसले हजुरआमासंग भेट गर्ने ईच्छा जाहेर गर्दछ । हजुरआमालाई ल्याईन्छ र फांसीमा चढाउनु एकछिन अगाडी हजुरआमा नातीको भेट गराईन्छ । त्यही समयमा नातीले सल्लाह गरेजस्तो गरेर एक्कासी हजुरआमाको कान जोडले टोकिदिन्छ र रगताम्य पारिदिन्छ । हाहाकार हुन्छ । हजुरआमाको कान टोक्नुको कारण सोधिन्छ । जवाफमा उसले भन्छ — मैले पहिलो दिन सिसाकलम चोरेर घरमा ल्याउंदा मलाई गाली गरेको भए भोलीपल्ट देखी मैले चोर्ने थिईन । मलाई गाली गर्नुको साटो चोरेर ल्याएकोमा स्यावासी दिनुभयो । हरेक दिन चोरेर ल्याएपिच्छे मलाई स्यावासी दिनुभयो । मलाई लाग्यो मैले चोरेर ठिक गरिरहेको रहेछु । जसका कारण आज म यो अवस्थामा आईपुगें । यो सवै हजुरआमाको कारणले भएको हो । त्यसैले मैले हजुरआमालाई मर्ने वेलामा सजाएंस्वरुप कान टोकिदिएको हुं । सवै चकित भए । यसले के सन्देश दिन्छ भने छोराछोरीको गलत क्रियाकलापलाई तुरुन्त नियन्त्रण गर्नुपर्दछ । हौसल्ला दिनुहुंदैन । सवै आमा बाबु र घरपरिवारले ध्यान दिनु जरुरी छ ।