कोदो

भगबानचन्द्र ज्ञवाली

नमस्कार म पहिलाका मान्छेहरुको दुस्मन इज्जतमा समेत हानी पुर्याउने, अहिलेका मान्छेले उपयोगी मानेको भुइमा राख्न नपाउदै गुडी हाल्ने छुचो जातको अन्न कोदो हुँ । हुन त कोदो हुँ भनेर परिचय गराउन भन्दा मेरा व्यङ्ग्यात्मक नामहरूले छिटो चिन्नु हुन्छ । मान्छेलाई खिस्सी गर्नुपर्यो भने  मेरो नाम धेरै उपयोगी हुन्छ  । म र मबाट बन्ने परिकारकने नाममन ऐकाे मात्रा लगाए पछि निकै गजबसँग अरुलाई खिज्याउन उडाउन सकिन्छ । उदाहरण दिइहालुँ गाउँमा कसैले कालो बच्चा जन्माए फलानीले त कस्तो कालो ढिडे छोरो पाइछ बाउ आमा त गहुँको पिठो जस्तै छ्न् ।।छोरो त कोदे नै जन्मेछ नि! भर्खर जन्मेको बच्चाकै अघिसमेत म र उसका बिच पहिलो जुनिकै नाता जस्तो निकै ठुलो सम्बन्ध दर्साइन्छ । केही समय अघि मन नपरेकी र अलि बढी खाने  बुहारीलाई पनि गाली गर्दा कोदेको सन्तान भात को मुख नदेखेको खलक जतिखेरै ढिडो खाएर हुर्केका ढिडेहरु समेत भन्ने गर्थे ।। दिदी अल्लि हुने र बहिनी अल्लि दुखी रहिछ्न भने भेट हुँदा  बहिनी गुनासो गर्थिन हे बरै ! दिदी कोदाको खोले नरुचेर । जतिखेरै कोदाको  खोले ,रोटि,ढिंडो कतिखानु कर्म पनि कस्तो रैछ ।दिदी चाहिं अलिक माते जस्ती छ्या ! आफुलाई  त रुच्दैन आजसम्म खान परेको पनि छैन भगवानको कानमा नपरोस्  त्यस्ता दिन नआउन्। घरमा पाहुना आउँदा मलाइ छुट्टी मिल्थ्यो आफ्नो मा नभए पनि माँगजात गरेर भात पकाइन्थ्यो । सम्धिनी,सम्धी, ज्वाइँ आउदा म को हुँ भन्ने घरमा कसैले चिन्दैनथे। पहिला मान्छेसँग पैसाको अभाव थियो जे भन्यो त्यो किनेर खान पाउँदैनथे  नेपालीले असाद्दै रुचाउने अन्न धान, धानबाट बनाएको चामल, चामलबाट पकाएको भात पनि प्रसस्त खान पाउदैनथे। पेट भर्ने भनेकै म र मेरो नजिकको साथी मकै थियाैं । तर पनि मलाई निकै हेला गर्थे। कुनै अरु खेतीपाती नहुने ठाउमा ह्या ! कोदो फालिदिउला भन्ने गर्थे मलाई छरिसके पछि त्यति सारो अरु बाली जस्तो सियार पनि गर्दैनथे तर पनि म कुनै कन्जुस्याइँ नगरी प्रसस्त फलिदिन्थे। थोरै अहिलेको कुरा गर्छु। पहिलाभन्दा अहिले मेरो पनि अलिकति इज्जत बढेको जस्तो महसुस भएको छ। यो कोदा ले किन यति गुनासो गर्दै छ भन्ने सोच्नु भएको होला तर म सत्य र यथार्थ कुरा गर्दै छु। हो पहिला भन्दा म अल्लि इजतिलो भएको छु ,अल्लि गरुँगो भएको छु। गरिब,दुखीको चुलामा मात्र पाक्ने म अहिले धनी र हुने खानेको चुलामा पाक्न थालेको छु। दिन दुखीले खाने ढिडो नामक मेरो परिकार  आजकल पाँच तारे होटलमा महङ्गो मुल्य तिरेर खानेको भिड लाग्ने गरेको छ।आज भोलि मलाई घरको भान्छामा खुलेआम पकाउने गरेका छ्न। चाहे जोसुकै पाउना आओस नहड्बडाइकन सोद्ने गर्छन् आज त माछा र ढिडो खाउ क्यारे है ? जबाफ हुन्छ नि म त ढिडो भनेपछि हुरुक्क हो। सम्धी सम्धिना  आउँदा समेत सजिलै मलाई नै पकाउने वातावरण  मिल्ने गरेको छ । आफै भन्ने गर्छ्न  मलाइ त भात खान हुदैन कोदाको पिठो भए ढिडो खान पाए खुसी हुन्थे म त। आजकल रोग र रोगीको सङ्ख्या पनि बड्दो क्रम रहेछ फलस्वरूप मलाई उपयोगी मान्न लागेका छ्न। पहिला बिछ्ट्टै भात खाने रहर ले मधेस झर्नु भएका महोदयहरु ले पनि मेरो निक्कै सम्झना गर्नुहुँदो रहेछ। पहिला मान्छेले देखिनसकेको म अहिले कोसेली बनेर पुग्न थालेको छु। गाउँबाट शहरतिर पाउना हुँन जादा बरिस्टेहरुको घर मा म अनिवार्य पुग्ने गरेको छु ।गाउँबाट कोही शहर आउने भनेपछि शहरका बरिस्टेहरु मेरै प्रतीक्षा गर्ने गर्दछ्न् । भनेपछि म किन अब मख्ख नपरु? पालो सबको आउँछ भन्ने सुनेको थिएँ । आहा! कति मीठो ढिडो भन्ने तपाईंहरूको  र आफुलाई सम्मान गरेको भन्दै फुरुक्क पर्ने मेरो पालो आएको हो कि? फुरुक्क परेर नाकको टोप्रो फुराउँदा अब अलिक ठूलो गेडो भएर फल्ने त हैन म ? ए ! अनि एउटा कुरा पहिला म फुल्ने,फल्ने बारीहरु अहिले बाँझिएका रहेछ्न्  म फलिदिने तपाईहरुकै लागि हो म मा कुनै स्वार्थ छैन भन्नुहोस्  आजसम्म मलाई तपाईहरुले केही दिनुपरेको छ र?ती बारीहरुमा मलाई लगाउनु भयो भने म मज्जाले फलिदिन्छु अरु खेतीको तुलनामा म अलिक कम मेहनतमै फलिदिन्छु ।अनि तपाईहरु न त भोको न त रोगी अब यति भनेपछि पनि म मन  परिन ? म बाहिर कालो भए पनि भित्र सेतो छु र सबै कालो बस्तु खराब हुँदैन यति भए पछि त खिल्ली गर्न छोड्नु हुन्छ कि?

 तपाईंहरु मलाई खानोस मात्र तपाईकै भलो हुन्छ। म त तपाईहरुकै लागि बनेको हुँ। अब रिस्टपुस्ट बलियो हुनका लागि  आधुनिक खाजाको सट्टामा मेरो परिकार खानुहोस् तपाइँ पनि खुसी म पनि खुसी  महोदय ! बरु मैले तपाईंहरु लाई नचिनेर केही फरक पर्दैन तर तपाईंहरुले मलाई चिन्न जरुरी छ। घमण्ड नै गर्ने हो भने म त प्रकृतिकै पहिलो अन्न हुँ ,म क्याल्सियमको खानी हुँ । जस कारण हजुरहरुको हड्डी मजबुत बनाइदिन्छु। ममा पाउने पोटासियम र म्याग्नेसियमका कारण  रक्तचाप नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्दछु ।म मुटुका रोगीलाई पनि निकै उपयोगी हुन्छु। ममा आइरन पाइने हुँदा तपाईको शरीर म रगतकाे कमी हुन दिन्न ।म सित यस्ता धेरै चिज छन जो तपाईंहरुको शरीरमा अति आवश्यक  हुन्छ।  हजुरहरुको रोगसङ्ग लड्ने शक्ति बढाउन म धेरै सहयोग गर्छु म तपाईको शरीरमा उर्जाकाे काम गर्छु ।अब चाडइ खाइ हालुँ जस्तो भयो होला हुन त हजुरहरु मानव जातीमा अलिक बडी मपाइत्व हुन्छ रे । हामिलाई पनि थाहा छ नि भनुहुन्छ कि भन्ने डर तर थाहा भए पनि नभए पनि म तपाईहरुकै लागि बनेको हु थाहा पाउन र प्रयोगमा ल्याउन जरुरी छ। आजसम्म घमण्ड गरेको छैन । अब तपाईंहरु पनि घमण्डी नभई कन मलाई चिन्ने र खाने गर्नो् । फेरि भन्छु  हजुरकै भलो हुन्छ। 

                     हजुरहरुकै प्रिय अन्न कोदो